Adəm peyğəmbərin doğulduğu yer haradır? İddialar və sübutlar

İnsanın ilk yaradılışı və ilk insanın harada meydana gəlməsi məsələsi tarix boyu həm dini, həm də elmi müzakirələrin mərkəzində olub. İslam inancına görə ilk insan və ilk peyğəmbər Adəm (ə.s.), xristian və yəhudi mənbələrində isə Adam kimi tanınır. Lakin onun harada yaradıldığı və ya yer üzünə endirildiyi məsələsi fərqli mənbələrdə müxtəlif şəkildə izah olunur.

Bu məqalədə Adəm peyğəmbərin doğulduğu və ya ilk dəfə yer üzündə yaşadığı iddia edilən əraziləri dini mənbələr, klassik təfsirlər və tarixi yanaşmalar əsasında araşdıracağıq.

İslam mənbələrinə görə Adəm peyğəmbərin yaradılışı

Qurani-Kərimə görə Adəm (ə.s.) torpaqdan yaradılmışdır, lakin onun dəqiq coğrafi yeri açıq şəkildə göstərilmir.

Qurandan əsas dəlillər

• “Həqiqətən, Biz insanı quru palçıqdan, dəyişmiş qara palçıqdan yaratdıq.”
  (Hicr surəsi, 26)

• “Mən yer üzündə bir xəlifə yaradacağam.”
  (Bəqərə surəsi, 30)

Bu ayələrdən aydın olur ki:

• Adəm (ə.s.) yer ünsüründən yaradılıb

• Lakin harada yaradıldığı konkret olaraq qeyd edilmir

Əsas iddialar: Adəm peyğəmbər harada yaradılıb?

1. Cənnətdə yaradılıb, yer üzünə endirilib (ən geniş qəbul edilən fikir)

İslam alimlərinin böyük əksəriyyəti bu mövqedədir.

Əsas arqumentlər:

• Quranda Adəm və Həvvanın Cənnətdə olduğu, sonra isə yer üzünə endirildiyi açıq şəkildə bildirilir

• Yer üzünə endirilmə cəzalandırma və imtahanın başlanğıcı kimi izah olunur

Bu halda:

• Doğulduğu yer anlayışı yerinə

• Yer üzünə endirildiyi məkan müzakirə edilir

2. Yer üzünə endirilən ərazi: Məkkə və ya ətrafı (İslam rəvayətləri)

Bəzi klassik İslam mənbələrində belə rəvayətlər mövcuddur:

• Adəm (ə.s.) Məkkə ərazisinə, xüsusilə Ərəfat və ya Səfa–Mərvə bölgəsinə endirilib

• Həvva (ə.s.) isə başqa bir əraziyə endirilib, sonradan Ərəfatda görüşüblər

Bu iddianın əsasları:

• Erkən İslam tarixçiləri (məsələn, İbn Kəsir, Tabəri)

• Həcc rituallarının “ilk insanla” əlaqələndirilməsi

Qeyd: Bu məlumatlar rəvayət xarakterlidir, qəti ayə sübutu yoxdur.

3. Mesopotamiya (indiki İraq ərazisi) – Bibliya və tarixi yanaşma

Yəhudi və xristian mənbələrində Adəmin yaşadığı yer Eden bağı ilə əlaqələndirilir.

Bibliyaya görə:

• Eden bağı Dəclə (Tigris) və Fərat (Euphrates) çayları ilə əlaqələndirilir

• Bu çaylar Mesopotamiya bölgəsində yerləşir

Buna görə bəzi tədqiqatçılar:

• İlk insanın yaşadığı ərazinin indiki İraq, Türkiyənin cənubu və İranın qərbi olduğunu iddia edirlər

Bu yanaşma İslam mənbələrindən çox, Bibliya və tarix əsaslıdır.

4. Elmi baxış: “ilk insan” anlayışı

Elmi (antropoloji) yanaşmada:

• “ilk insan” anlayışı tək bir fərd deyil, mərhələli təkamül prosesi kimi izah olunur

• Afrikada tapılan ən qədim insan fosilləri (Homo sapiens) bu baxımdan əsas götürülür

Lakin:

• Bu yanaşma dini Adəm anlayışı ilə eyni deyil

• Elmi “ilk insan” = bioloji baxış

• Dini Adəm = ilahi yaradılış və şüur anlayışı

Nəticə: ən güclü və qəbul edilən mövqe hansıdır?

Mövcud dini mənbələrə əsasən:

• Adəm peyğəmbərin dəqiq doğulduğu yer bilinmir

• Quranda konkret coğrafi məkan göstərilmir

• Ən geniş qəbul edilən fikir:
  Adəm (ə.s.) Cənnətdə yaradılıb, yer üzünə endirilib

• Yer üzünə endirildiyi yer kimi:

  • Məkkə ərazisi (İslam rəvayətləri)

  • Mesopotamiya (Bibliya və tarixi mənbələr)
    iddia olunur

Əsas məqsəd coğrafi nöqtədən çox, insanın yaradılış məqsədi, məsuliyyəti və imtahanıdır.

Source : Qurani-Kərim (Bəqərə 30–38, Hicr 26–29), İbn Kəsir – Əl-Bidayə vən-Nihayə, Təbəri – Tarix ər-Rusul vəl-Müluk, Yəhudi–xristian mənbələri, Tövrat (Yaradılış kitabı – Genesis), Bibliya şərhləri (Eden bağı izahları), Elmi və tarixi yanaşmalar, Antropologiya və paleoantropologiya araşdırmaları, Mesopotamiya sivilizasiyası üzrə akademik mənbələr