Türk Dünyası Qurultayı, ortaq türk dili və əlifbası

Türk dünyası yüz milyonlarla insanı, onlarla dövləti və ortaq tarixi birləşdirən böyük bir mədəni-siyasi məkandır. Bu birliyin ən vacib sütunlarından biri isə dildir. Məhz bu səbəbdən son illərdə ortaq türk dili və əlifbası mövzusu yenidən gündəmə gəlib və bu istiqamətdə keçirilən qurultaylar xüsusi əhəmiyyət qazanıb.

Bu məqalədə:

• Türk Dünyası Qurultayı nədir?
• Ortaq türk dili və əlifbası ideyası haradan yaranıb?
• Son türk dili qurultayı nəyi hədəfləyir?
• Bu təşəbbüsün faydaları nələrdir? suallarına oxunaqlı və sadə dildə cavab veriləcək.

---

Türk Dünyası Qurultayı nədir?

Türk Dünyası Qurultayı türk dövlətlərini, alimləri, ziyalıları və ictimai xadimləri bir araya gətirən beynəlxalq platformadır. Qurultayın əsas məqsədi:

• Türk xalqları arasında əməkdaşlığı gücləndirmək
• Ortaq tarix, mədəniyyət və dil məsələlərini müzakirə etmək
• Gələcək üçün vahid strategiyalar formalaşdırmaqdır

Bu qurultaylar ideya mübadiləsi ilə yanaşı, praktik qərarların müzakirə edildiyi mühüm toplantılar kimi tanınır.

---

Ortaq türk dili ideyası niyə vacibdir?

Bu gün türk dilləri:

• Azərbaycan türkcəsi
• Türkiyə türkcəsi
• Qazax, qırğız, özbək, türkmən dilləri

kimi fərqli qollara ayrılır. Lakin bu dillərin qrammatik kökü, söz ehtiyatı və məntiqi böyük ölçüdə ortaqdır.

Ortaq türk dili ideyasının əsas məqsədi:

• Mövcud dilləri ləğv etmək deyil
• Ünsiyyəti asanlaşdıran ortaq ünsiyyət dili yaratmaqdır

Bu, Avropa Birliyindəki “işçi dillər” modelinə bənzər yanaşmadır.

---

Ortaq türk əlifbası məsələsi

Əlifba məsələsi dil birliyinin ən həssas mövzularından biridir. Tarixən türk xalqları:

• Ərəb
• Kiril
• Latın
  əlifbalarından istifadə ediblər.

Bu fərqlilik elmi, texnoloji və mədəni əlaqələri çətinləşdirib.

Son qurultaylarda əsas müzakirə edilən məsələ:
👉 Latın qrafikalı ortaq türk əlifbasının mərhələli şəkildə qəbuludur.

Bu əlifba:

• Fonetik baxımdan türk dillərinə uyğundur
• Rəqəmsal texnologiyalarla daha rahat inteqrasiya olunur
• Gənc nəsil üçün öyrənilməsi asandır

---

Son Türk Dili Qurultayı və məqsədləri

Son dövrlərdə keçirilən türk dili qurultaylarında aşağıdakı hədəflər ön plana çıxıb:

• Ortaq terminologiyanın formalaşdırılması
• Təhsil, media və akademik sahədə dil birliyinin təşviqi
• Rəqəmsal mühitdə (AI, texnologiya, internet) ortaq dil istifadəsi
• Türk dünyası üçün vahid əlifba modelinin təkmilləşdirilməsi

Bu qurultaylar yalnız dilçilər üçün deyil, gələcək nəsillər üçün strateji addım hesab olunur.

---

Bu təşəbbüsün faydaları nələrdir?

🌍 Mədəni və sosial faydalar

• Türk xalqları arasında anlaşma artır
• Ortaq mədəni məkan formalaşır
• Kimlik və mənsubiyyət hissi güclənir

🎓 Təhsil və elm sahəsində

• Dərslik və elmi mənbələrin paylaşımı asanlaşır
• Tələbə və akademik mübadilələr sürətlənir
• Elmi terminlərdə vahidlik yaranır

💻 Texnologiya və gələcək baxımından

• Süni intellekt və rəqəmsal platformalarda ortaq dil üstünlük yaradır
• Türk dilləri qlobal informasiya məkanında daha güclü təmsil olunur

---

Türk dünyası üçün dil birliyi nə deməkdir?

Dil birliyi:

• Siyasi üstünlük deyil
• Mədəni hökmranlıq deyil

Bu, qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq alətidir.

Ortaq türk dili və əlifbası təşəbbüsü türk xalqlarını eyniləşdirmək yox, bir-birinə daha yaxınlaşdırmaq məqsədi daşıyır.

---

Nəticə

Türk Dünyası Qurultayları və son türk dili toplantıları göstərir ki:

• Dil məsələsi yalnız keçmişin yox, gələcəyin mövzusudur
• Ortaq dil və əlifba ideyası real, mərhələli və uzunmüddətli prosesdir
• Bu proses türk dünyasının mədəni, elmi və texnoloji inkişafına xidmət edir

Source: Türk Dövlətləri Təşkilatı, TÜRKSOY, Türk Dil Kurumu, UNESCO