Sosial medianı deaktiv etmək nəyi dəyişir?
Giriş
Son illərdə sosial medianın insan psixologiyasına təsiri ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Xüsusilə Facebook və Instagram kimi platformaların gündəlik həyatımıza təsiri artıq sadəcə kommunikasiya ilə məhdudlaşmır – bu, emosional vəziyyətimizə birbaşa təsir edir.
Bu mövzuda ən geniş və diqqətçəkən araşdırmalardan biri National Bureau of Economic Research (NBER) və Stanford University tərəfindən həyata keçirilib.
Təcrübənin başlanğıcı
Stanford Universitetinin tədqiqatçıları 35.000 nəfərin iştirak etdiyi genişmiqyaslı eksperiment təşkil etdi. İştirakçılardan müəyyən qrup 6 həftə ərzində Facebook və ya Instagram hesablarını deaktiv etməli idi.
Bu proses təsadüfi seçilmiş qruplar üzərində aparıldı və nəticələrin obyektiv olması üçün iştirakçılara müəyyən ödəniş də təqdim edildi.
Araşdırmanın əsas məqsədi
Araşdırmanın məqsədi çox sadə idi:
Sosial mediadan uzaq qalmaq insanın emosional və psixoloji vəziyyətinə necə təsir edir?
Bu sualın cavabı həm fərdi həyat, həm də cəmiyyət baxımından olduqca vacibdir.
Əsas nəticələr
1. Depressiya və stress səviyyəsi azaldı
Sosial mediadan uzaq qalan iştirakçılarda stress və depressiya əlamətlərində azalma müşahidə edildi. Bu, xüsusilə sosial müqayisə (başqalarının həyatı ilə özünü müqayisə etmə) faktorunun azalması ilə əlaqələndirilir.
2. Həyat məmnuniyyəti artdı
İştirakçılar gündəlik həyatlarından daha çox zövq almağa başladı. Sosial mediadan uzaq qalmaq insanların real həyat təcrübələrinə daha çox fokuslanmasına kömək etdi.
3. Diqqət və fokus yaxşılaşdı
Sosial medianın yaratdığı daimi diqqət dağınıqlığı aradan qalxdı. Nəticədə insanlar daha uzun müddət bir işə fokuslana bildi.
4. Sosial əlaqələrdə dəyişiklik oldu
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, bəzi iştirakçılar real həyatda daha çox ünsiyyət qurmağa başladı. Yəni, virtual əlaqələr azaldıqca real əlaqələr gücləndi.
5. Məlumat istehlakı azaldı
İştirakçılar daha az xəbər və informasiya ilə qarşılaşdı. Bu isə psixoloji yüklənmənin azalmasına səbəb oldu.
Mənfi tərəflər varmı?
Araşdırma göstərdi ki, sosial mediadan tam uzaqlaşmaq bəzi hallarda məlumatdan geri qalmağa səbəb ola bilər. Xüsusilə xəbərləri əsasən sosial mediadan alan insanlar üçün bu bir çatışmazlıq yarada bilər.
Praktik nəticə: Tam silmək yoxsa balans?
Bu tədqiqat bir şeyi açıq şəkildə göstərir:
Problem sosial medianın özü deyil, onun həddindən artıq istifadəsidir.
Tam silmək hər kəs üçün uyğun olmaya bilər, amma istifadənin azaldılması ciddi müsbət təsir yaradır.
Kimlər üçün daha faydalıdır?
- Gün ərzində çox vaxt sosial mediada keçirənlər
- Özünü tez-tez başqaları ilə müqayisə edənlər
- Diqqət dağınıqlığından şikayət edənlər
- Stress və narahatlıq yaşayanlar
Yekun
Stanford və NBER araşdırması göstərir ki, sosial mediadan müvəqqəti uzaqlaşmaq insanın emosional vəziyyətinə müsbət təsir edir. Bu, həyat keyfiyyətini artıran sadə, amma effektiv bir addım ola bilər.
Tövsiyə
- Sosial media istifadəsinə gündəlik limit qoy
- Həftədə 1 gün “digital detox” et
- Bildirişləri (notifications) minimuma endir
- Real sosial əlaqələrə daha çox vaxt ayır
Source: National Bureau of Economic Research (NBER), Stanford University Research Papers, Journal of Economic Behavior & Organization