İnsan beyni niyə mənfi xəbərləri pozitivdən daha tez qəbul edir?

Giriş: niyə pis xəbər dərhal diqqətimizi çəkir?

Televiziyada, sosial mediada və ya xəbər saytlarında eyni şeyi görürük:
pis xəbərlər daha tez yayılır, daha çox oxunur və yadda qalır.

Bəs niyə?
Doğrudanmı insan beyni pisə daha çox fokuslanır?

Qısa cavab: bəli – və bunun elmi səbəbi var.

İnsan beyni təhlükəyə necə reaksiya verir?

İnsan beyni min illər əvvəl formalaşıb. O dövrdə əsas məqsəd:

• sağ qalmaq

• təhlükəni tez sezmək

Beyin üçün:

• yaxşı xəbər = risk yoxdur

• pis xəbər = təhlükə ola bilər

Bu səbəbdən beyin mənfi informasiyanı daha tez və daha güclü emal edir.

Bu hal elmdə “negativity bias” (mənfilik meyli) adlanır.

Sadə misal ilə izah edək

Təsəvvür et:

• Gün ərzində 9 nəfər səni tərifləyir

• 1 nəfər səni tənqid edir

Axşam yadında ən çox nə qalır? adətən o bir tənqid və ya pis xəbər.

Bu, zəiflik deyil. Bu, beynin təhlükəyə fokuslanan mexanizmidir.

Elmi araşdırmalar nə deyir?

Harvard University tərəfindən aparılan tədqiqatlara görə: Mənfi məlumatlar beyində pozitiv məlumatlardan daha güclü iz buraxır.

Stanford University isə bildirir ki: İnsan beyni mənfi xəbərləri daha tez oxuyur və daha gec unudur.

Bu səbəbdən:

• pis xəbərlər viral olur

• pozitiv xəbərlər tez unudulur

Media və sosial şəbəkələr bu effekti necə artırır?

Xəbər platformaları bilir ki:

• qorxu

• şok

• həyəcan

insan diqqətini daha tez çəkir.

Bu səbəbdən başlıqlar çox vaxt:

• dramatik

• qorxu yönümlü

• sensasiyalı olur

Beyin isə buna avtomatik reaksiya verir.

Bu vəziyyət bizə necə təsir edir?

Uzun müddət mənfi xəbərlərə məruz qalmaq:

• stressi artırır

• motivasiyanı azaldır

• gələcəyə inamsızlıq yaradır

Amma yaxşı xəbər budur 
Bu mexanizmi idarə etmək mümkündür.

Nə edə bilərik? (praktik tövsiyə)

• Xəbər oxuma vaxtını məhdudlaşdır

• Günü pozitiv məlumatla bitir

• Sosial mediada xəbər mənbələrini seç

• Hər pis xəbərə “bu indi mənə real təhlükədirmi?” sualını ver

Bu, beyni sakitləşdirir.

Nəticə

İnsan beyni:

• pis xəbərləri sevdiyi üçün yox

• təhlükəni tez sezmək üçün onlara fokuslanır

Bu mexanizm bizi qoruyub, amma müasir dövrdə düzgün idarə olunmazsa yorur.

Source: Harvard University – Negativity Bias Studies, Stanford University – Cognitive Psychology Research, American Psychological Association (APA) – Human Attention & Emotion, Nature Human Behaviour – Brain and Emotional Processing, World Health Organization – Media & Mental Health